Zaburzenia tikowe u dzieci

dzieciakCzym są tiki u dziecka i co należy o nich wiedzieć? Zaburzenia tikowe określane jako schorzenie neurobehawioralne są najczęstszą postacią ruchów mimowolnych u dzieci. Często tikom towarzyszą inne problemy np.: trudności z koncentracją uwagi, nadruchliwość, duża impulsywność, objawy obsesyjno – kompulsyjne. Podczas diagnozowania brane są pod uwagę cechy tików: mimowolność, duża zmienność, krótki czas trwania, jakie objawy poprzedzają wystąpienie tiku, odczuwanie przez pacjenta wrażenia, że tik służy rozładowaniu napięcia, że może powstrzymać się na jakiś czas od ruchu mimowolnego oraz uzyskuje się informacje o występowaniu tików u innych osób w rodzinie.

Tiki ruchowe cechuje spontaniczność, bezcelowość, pojawiają się nagle, są szybkimi, krótkotrwałymi skoordynowanymi i nierytmicznymi skurczami czynnościowo związanych ze sobą mięśni jednej bądź więcej części ciała, które występują na podłożu prawidłowej czynności ruchowej. Ich pojawienie się może być nieoczekiwane bądź poprzedza je nieprzyjemne odczucie dyskomfortu lub napięcia. Możemy mówić tutaj o kolejności sekwencji:

uczucie potrzeby wykonania tikuàwzrost napięciaàtikàczasowe zniesienie napięcia

Tiki ruchowe mogą powtarzać się seryjnie, pojawiać się często w różnych odstępach czasu, umiejscowienie ich może być zmienne, tak jak i nasilenie objawów. Większe nasilenie może wystąpić w stanie pobudzenia emocjonalnego i oczekiwania, a mniejsze w czasie odpoczynku i czynności, które nie wymagają koncentracji, mogą wystąpić podczas snu. Pomimo wrażenia, że wykonanie tiku jest konieczne, istnieje możliwość powstrzymania się od wykonywania ruchu mimowolnego przez pewien czas zależna od woli pacjenta. Jeśli tak się zadzieje, pacjent jednak w związku z wysiłkiem jaki w to włożył i zwiększonym napięciem, jest zmuszony do wykonania większej ilości tików.

Tiki ruchowe możemy podzielić na proste, czyli dotyczące jednej grupy mięśni i tiki złożone, czyli skoordynowane sekwencyjne ruchy, które przypominają wykonywane każdego dnia ruchy i gesty, cechuje je jednak nieprawidłowe nasilenie i czas trwania. Tiki ruchowe najczęściej są związane z ruchami okolic twarzy, głowy i szyi. Może się zdarzyć występowanie jednocześnie kilku tików ruchowych.

Przykłady tików ruchowych prostych to: mruganie oczami, marszczenie czoła, wytrzeszczanie oczu, otwieranie ust, grymas uśmiechu bądź płaczu, unoszenie brwi, ściąganie warg w dziubek, ruchy żucia, wysuwanie języka z ust, potrząsanie głową, ruch głową przypominający potakiwanie bądź przeczenie, zaciskanie pięści, wzruszanie ramionami.

Przykłady tików ruchowych złożonych to: dotykanie do nosa, dotykanie innych ludzi, wąchanie własnych rąk, wąchanie przedmiotów, przygryzanie warg, podskakiwanie, wykonywanie wulgarnych gestów, powtarzane ruchów wykonywanych przez inne osoby, potrząsanie głową wraz z wzruszaniem ramionami, sekwencja ruchów w obrębie twarzy, całowanie przedmiotów, lizanie siebie bądź innych, wsuwanie sobie palca do gardła.

Tiki wokalne to mimowolne wydawanie dźwięków bądź słów. Są one wynikiem przemieszczania się powietrza przez górne drogi oddechowe. Mogą przypominać normalnie wydawane odgłosy lub słowa i być odbierane przez pacjenta jako celowa wokalizacja. Tiki wokalne dzielimy na proste, czyli skurcze mięśni krtani, gardła, jamy nosowej lub ustnej, które polegają na wydawaniu krótkich dźwięków jak chrząkanie czy pociąganie nosem oraz na tiki złożone, które mają znaczenie językowe, jak wykrzykiwanie obscenicznych treści czy naśladowanie usłyszanych słów, zgłosek, sylab. Charakterystyczny dla tików wokalnych jest krótki czas trwania, nagłe i powtarzalne występowanie, zmienność nasilenia objawów oraz możliwość ich powstrzymania. Pojawienie się takiego tiku często poprzedza uczucie suchości w gardle przed chrząknięciem, swędzenie w nosie przed pociągnięciem nosem. Kolejność sekwencji jest taka, jak przy tikach ruchowych:

uczucie potrzeby wykonania tikuàwzrost napięciaàtikàczasowe zniesienie napięcia

Przykłady tików wokalnych prostych to: głośne wdechy lub wydechy, chrząkanie, mlaskanie, cmokanie, pogwizdywanie, wąchanie, szczekanie, czkawka, mruczenie, jęczenie, krztuszenie się.

Przykłady tików wokalnych złożonych to: słowa, sylaby, fragmenty zdań, powtarzanie usłyszanych lub własnych sylab, słów, zgłosek, wypowiadanie wulgarnych wyrazów.

Tiki czuciowe to doznania somatyczne, które są odczuwane na skórze lub blisko niej, są umiejscowione w konkretnej części ciała o charakterze krótkotrwałym i powtarzającym się. Lokalizacja tików jest powtarzająca się.

Przykłady tików czuciowych to: wrażenie mrowienia skóry, łaskotanie, swędzenie, drętwienie, pobolewanie, uczucie gorąca.

Innym rodzajem tików są tiki fantomowe, czyli odczuwane jakby wewnątrz innych osób bądź przedmiotów, a zniesienie ich jest możliwe poprzez dotknięcie czy podrapanie.

Występują też tiki blokujące, które charakteryzują nagłe zatrzymanie czynności ruchowej bez utraty przytomności.

Tiki kompulsyjne to złożone tiki ruchowe i wokalne, które poprzedza uczucie niepokoju, napięcia, dyskomfortu bądź wrażenie pacjenta, że jeśli nie zostanie przez niego wykonany dany ruch, to wydarzy się coś złego.

Zaburzenia tikowe jako jednostka chorobowa w klasyfikacji ICD-10 jest różnicowana pod względem nasilenia tików. Najczęściej występującą postacią zaburzeń tikowych są tiki przejściowe (przemijające),  u dzieci w wieku szkolnym są obserwowane u 4%-24%. Występuje tu jeden bądź kilka tików ruchowych lub wokalnych, które mają zmienny charakter. Klasyfikacja ICD-10 określa je jako pojedyncze bądź liczne tiki ruchowe lub głoskowe, bądź jedne i drugie, które pojawiają się wiele razy w ciągu dnia, przez większość dni w czasie minimum czerech tygodni. Zaburzenia trwają dwanaście miesięcy lub krócej. Początek tych zaburzeń musi mieć miejsce przed ukończeniem 18 r ż. W przeprowadzonym wywiadzie nie pojawiły się objawy zespołu Tourette’a, a zaburzenia nie są wynikiem stanu somatycznego lub ubocznych skutków podawania leków.

W tikach przewlekłych obserwuje się większe nasilenie objawów niż w tikach przejściowych. Występują one także u dorosłych. Najczęściej występują proste i złożone tiki ruchowe, tiki wokalne pojawiają się rzadziej. W klasyfikacji ICD-10 przewlekłe tiki ruchowe bądź wokalne określane są jako tiki pojawiające się wiele razy dziennie, przez większość dni w czasie minimum dwunastu miesięcy, podczas których nie występowała remisja dłuższa niż dwa miesiące. Początek zaburzeń musi mieć miejsce przed ukończeniem 18 r ż. Tu także przeprowadzonym wywiadzie nie pojawiły się objawy zespołu Tourette’a, a zaburzenia nie są wynikiem stanu somatycznego lub ubocznych skutków podawania leków.

W klasyfikacji tików możemy znaleźć także zespół tików głosowych i ruchowych, tzw. zespół Tourett’a. Choroba ma swój początek pomiędzy 2 a 15 rokiem życia, często w 7 roku życia. Najczęściej początkowo występuje tylko pojedynczy tik w jednym umiejscowieniu. Może to być np.: potrząsanie głową, mruganie, grymasy twarzy. Po upływie kilku tygodni bądź miesięcy tiki zmieniają miejsce lub obserwujemy pojawienie się tików nowego rodzaju. Po trzech miesiącach najczęściej obserwuje się wieloogniskowe tiki ruchowe i wokalne. W celu zdiagnozowania choroby konieczne jest, aby tiki występowały wiele razy na dobę, niemal codziennie, dłuższy czas niż 12 miesięcy, bez remisji trwającej dłużej niż dwa miesiące. Tiki ruchowe i jeden lub więcej tików wokalnych, mogą występować w pewnym czasie choroby, nie musi to być jednak jednoczesne występowanie. Największa intensywność choroby występuje po około dziesięciu latach trwania. Można wtedy z tygodnia na tydzień obserwować zmiany objawów, które cechuje  nieprzewidywalność. Tiki stabilizują się z wiekiem, a przed 18 rokiem życia często w dużym stopniu zmniejszają się lub ustępują. Część chorych przez okres całego życia ma jednak utrzymujące się objawy. U dorosłych tiki są mniej podatne na leczenie i ich nasilenie jest większe.

Leczenie zespołu Tourett’a jest dobierane indywidualnie. Konieczna jest psychoedukacja, aby rodzice wiedzieli, iż tik nie jest niewłaściwym nawykiem występującym w zachowaniu dziecka, ani efektem popełnionych błędów wychowawczych. Pozwoli to uniknięcia poczucia winy zarówno u dziecka jak i u rodziców. Trzeba mieć jednak na uwadze to, że czynniki psychologiczne mogą wpływać na nasilenie objawów.

W leczeniu stosuje się techniki behawioralne, polegające np. na ćwiczeniach w kontrolowaniu tików i systemach nagradzania oczekiwanego zachowania – istotne jest nie zwracanie uwagi na występowanie tiku, a chwalenie w momencie, gdy tiku nie ma. Kolejna technika, to odwracanie nawyku – należy rozpoznać odczucie bezpośrednio występujące przed wystąpieniem tiku i celowo napiąć mięśnie związane z tikiem bądź znaleźć czynność mogącą zastąpić tik.

U osób, u których obserwuje się niską samoocenę, u których stwierdza się występowanie także zaburzeń lękowych lub depresji, stosuje się inne formy psychoterapii indywidualnej lub grupowej.

Czasami leczenie tików to także leczenie farmakologiczne.

Mam nadzieję, że teraz będzie jasne czym są tiki u dziecka i o czym mogą świadczyć.

Dominika Tkaczuk – psycholog

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s