JAK UCHRONIĆ DOBRE ZDANIE O SOBIE, GDY ZROBIĘ COŚ ZŁEGO – DYSONANS POZNAWCZY

Dysonans poznawczy jest to stan nieprzyjemnego napięcia psychicznego, który pojawiają się, gdy dana osoba posiada jednocześnie dwa niezgodne ze sobą elementy poznawcze (np. myśli lub sądy). Dysonans może pojawić się także gdy brak jest zgodności zachowania z postawami. Powstaje wtedy przykry stan psychiczny i motywacja do jego redukcji. Dysonans poznawczy wpływa na zachowanie człowieka jak popęd (np. głód, ból): mobilizuje cały organizm, motywuje do działań zmniejszających napięcie i uczy unikania bodźców skojarzonych z pojawieniem się dysonansu. Motywacja do jego zredukowania jest tym większa, im większa jest niezgodność między dwoma elementami poznawczymi, im ważniejsze są te elementy dla osoby, oraz im bardziej są one powiązane ze strukturami poznawczymi tej osoby.

Przykład dysonansu poznawczego: Palę papierosy i jednocześnie mam świadomość ich szkodliwości. Elementy tego dysonansu to pewna informacja o sobie („palę papierosy”), oraz przekonanie („palenie powoduje raka płuc”).

Aby zredukować dysonans można:

  • zmienić swoje przekonanie („mój dziadek pali od 70 lat i ma się dobrze – z tą szkodlowością to przesada”)

  • zmienić swoje zachowanie (rzucić palenie)

  • zmienić ocenę swojego zachowania („nie palę zbyt dużo”)

  • dodać nowe elementy poznawcze („palę papierosy o niskiej zawartości substancji smolistych”), które spowodują, że niezgodność elementów dysonansu nie będzie tak poważna.

Wiele badań dowiodło, że dysonans poznawczy jest w stanie zmieniać postawy i zachowanie ludzi. W klasycznym eksperymencie studenci wykonywali wyjątkowo nudne zajęcie. Część z nich otrzymała za to 1 dolara, a część 20 dolarów. Następnie poproszono ich o to, aby okłamali inną osobę badaną mówiąc jej, że to zadanie jest interesujące. Dla osób wysoko wynagrodzonych 20 dolarów było wystarczającym „uzasadnieniem zewnętrznym” dla kłamstwa, natomiast jeden dolar był uzasadnieniem niewystarczającym. Studenci, którym zapłacono 1 dolara mieli dysonans między dwoma elementami poznawczymi: „zadanie było nudne”, oraz „zdecydowałem się oszukać inną osobę, nie mając do tego wystarczającego powodu”. W celu zredukowania tego dysonansu studenci opłaceni 1 dolarem zmieniali swoją ocenę zdarzenia. Twierdzili, że było ono ” naprawdę zabawne i interesujące – chciałbym wykonać je znowu”. Studenci opłaceni 20 dolarami nie zmienili swych ocen, nadal uważając, że zadanie było nudne, a skłamali „tylko dla pieniędzy”.

Opisane badanie pokazuje, że jeśli ktoś angażuje się w działanie niezgodne z jego postawami, robi to z własnej woli i nie może swojego zachowania wyjaśnić poprzez czynniki sytuacyjne (jak przymus, zapłatę, czy wyższą konieczność), to jego postawy zostają dopasowane do tych zachowań. Teoria dysonansu poznawczego twierdzi, że człowiek przeżywa przykre napięcie związane z konstatacją: „co innego myślę a co innego robię”. Ponieważ zachowania nie da się już zmienić, to dostosowaniu ulegają postawy.

Psycholog – Małgorzata Niedzieska

Reklamy

One thought on “JAK UCHRONIĆ DOBRE ZDANIE O SOBIE, GDY ZROBIĘ COŚ ZŁEGO – DYSONANS POZNAWCZY

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s